انتشار یافته: 0
شماره مطلب: 14917
16:12
علیرضا معاف:

خطر مسخ و استحاله انقلاب در صورت عدم گفتمان سازی/ گفتمان سازی با شعار و همایش و سمینار محقق نمی شود

اگر گفتمان سازی حول موضوعاتی که رهبر انقلاب بر اساس تشخیص خود و اقتضای زمان انتخاب می کنند صورت نگیرد این خطر وجود دارد که ظاهر حکومت اسلامی باقی بماند اما باطن آن دچار استحاله شود.
نسخه مناسب چاپ

علیرضا معاف کارشناس مسائل فرهنگی و سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه شریف، از اساتید مدعو دوازدهمین دوره توانمندسازی مدیران بسیجی سازمان بسیج فرهنگیان بود که پیرامون گفتمان سازی و ضرورت این مسئله که چندی ست در لسان اهل سیاست جاری می شود به ایراد سخن پرداخت. اهم مطالب عنوان شده بدین شرح است:

اصطلاح گفتمان به چه معناست؟

این اصطلاح را اولین بار، میشل فوکو جامعه شناس فرانسوی به کار برد، او از واژه discourse استفاده کرد که ما در فارسی آن را گفتمان ترجمه می کنیم. از سال 71  این واژه وارد ادبیات سیاسی و دانشگاهی ما شد و در چند سال اخیر استفاده از آن رواج بیشتری یافته است. خصوصا در سخنان مقام معظم رهبری آن را بیشتر شنیده ایم.

مثلا در موضوع جهاد کبیر فرمودند که باید تبدیل به گفتمان شود همچنین موضوع عدالت از موضوعاتی بود که ایشان خواهان گفتمان سازی در آن شدند. حال باید دید قدر متیقن موضوع گفتمان سازی چیست؟ زمانی که ما می خواهیم گفتمان سازی کنیم باید چه بکنیم؟

قدر مشترک تمام تعاریف گفتمان سازی این است: تبدیل یک حرف خوب به باور عمومی.  گفتمان سازی به این معنا نیست که صرفا یک حرف خوب داشته باشید بلکه باید با بلاغت حرف خوب را به توده مردم تفهیم کرد. در واقع آرشیو خوب داشتن مهم نیست؛ هرچند مقدمه واجب است اما نحوه ی رساندن پیام است که نقش مهم را ایفا می کند.

گفتمان سازی بعد از فهمیدن معنا و مفهوم شروع میشود و پس از آن است که ما مفهوم را باید به یک باور عمومی تبدیل کنیم و در این میان عنصر بلاغت بسیار کلیدی است. یکی از نمونه های بلاغت در گفتمان سازی لینت و نرمی داشتن با مردم است هم در رفتار و هم در گفتار، از جنس مردم حرف زدن بسیار مهم است و این گونه است که ما می تونیم حرف نخبگانی را تبدیل به حرف تودمانی و عمومی کنیم.

ضرورت گفتمان سازی

بعد از وفات حضرت رسول (ص) گفتمان نبوی با اعمال قدرت سردمداران نفاق و کنار گذاشتن و منزوی کردن ولایت به تدریج دچار استحاله شد و به گفتمان اموی تبدیل شد. این خطر در مورد گفتمان انقلاب اسلامی هم وجود دارد و ما در این خصوص نگرانی های گفتمانی و هویتی داریم.

اگر گفتمان سازی حول موضوعاتی که رهبر انقلاب بر اساس تشخیص خود و اقتضای زمان انتخاب می کنند صورت نگیرد این خطر وجود دارد که ظاهر حکومت اسلامی باقی بماند اما باطن آن دچار استحاله شود. وما متاسفانه توجه خود را معطوف به ظاهر و ساختارها کرده ایم و از باطن ودرون غافل مانده ایم. گفتمان سازی با سمینار و جلسه و همایش گرفتن محقق نمی شود گفتمان سازی یعنی تولید عناصر الهام بخش (این اصطلاح را رهبر معظم انقلاب در سند بیست ساله مطرح کردند).

گفتمان سازی در قرآن و روایات  

آیه 25 سوره حدید را می توان آیه ای دانست که در خصوص گفتمان سازی در آن اشاراتی وجود دارد. و این آیه آیه حکومتی بسیار مهمی است. مرحوم علامه طباطبایی می نویسد: در این آیه ناس هم اسم فاعل است، یعنی مردم هم باید اقامه قسط کنند و این نکته از لطائف قرآنی ست که اقامه قسط تنها با بعثت پیامبران و احیانا تشکیل حکومت امکان پذیر نیست. پیامبران هم اگر سخنی بگویند که گفتمان نشده یعنی باور عموم و خواست عموم نباشد نمی توانند آن را اجرا کنند.

در روایت معروفی معصوم می فرماید: کونوا دعاة الناس بغیر السنتکم. اگر می خواهید گفتمانی حاکم شود باید خود تبیین کنندگان در مرحله نخست بدان پایبند باشند. اگر گفتمان نفی اشرافیگری از مقام معظم رهبری پذیرفته می شود به این دلیل است که سال هاست زندگی مادی ایشان تغییر نکرده است. اما چرا اشرافیت در کشور حاکم می شود؟

چون متولیان امور اجرایی سخن از ساده زیستی میزند ولی اشرافی زندگی میکنند و با اشرافیت غیرشرعیِ ظاهرا قانونی برخورد هم نمی کنند! اشرافیت، این گونه به عنوان یک پدیده بسیار خطرناک، تبدیل به گفتمان می شود.

خصوصیات یک گفتمان

گفتمان باید بتواند با مسائل مردم ارتباط برقرار کند و برای آنها قابل فهم باشد. قدرت بسیج کنندگی عمومی و فراگیری و برانگیختگی توده ای داشته باشد. نسبتی با واقعیت داشته باشد. امکان عملی شدن آن محسوس و معلوم باشد و تفاوت شعار و گفتمان هم در همین جاست. گفتمانی موفق است که امیدوار کننده باشد و افق روشنی روبروی مردم ترسیم کند. و اگر این 4 خصوصیت ذکر شده در گفتمانی نباشد، نمی توان آن را گفتمان نامید. یکی از روش های گفتمان سازی کار راهبردی ست. به چه معنی؟

کار راهبردی یعنی رعایت سه اصل و خاصیت. نخست اولویت بندی. دو. محدودیت و سه ممنوعیت. فعالیت گفتمانیِ راهبردی یعنی عملی اولویت باشد و متفکرانه و مدبرانه از میان چندین اولویت ما انتخاب شده باشد. ما باید بتوانیم از بین 100 موضوع خوب فقط یک یا دو موضوع را آگاهانه انتخاب کنیم و بقیه را کنار بگذاریم.

تولید گفتمان به چه نحوی است؟

تولید یک عمل چهار مرحله ایست. مرحله نخست ترمینولوژی یا مفهوم شناسی است. یعنی یک مفهوم را دقیقا تعریف کرده و آنالیز کنیم. مثل کاری که رهبر انقلاب در مورد جهاد کبیر کردند. مرحله دوم. متدولوژی یا روش شناسی است. روش مناسب گفتمان را باید یافت. جهادکبیر فهمیدیم، حال بهترین روش تبیینش چیست؟ مرحله سوم اپیستمولوژی یعنی معرفت شناسی است. باید و نبایدهای گفتمان را باید بیابیم. و مرحله آخر؛ اپیدمولوژی است. فراگیر کردن گفتمان که باید شیوه های فراگیر کردن و عمومی کردن مفاهیم را آموخته باشیم. گفتمان سازی سر و صدا و شعار دادن و کاری تصریحی نیست؛ بلکه کاری زیرپوستی و تلویحی ست و داشتن جهان بینی و ایدئولوژی فراگیر و جامعیت و فراشمولی عامل ماندگاری گفتمان ها است.

 

انتهای پیام/  

دیدگاه ها

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهند شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی نوشته شوند و یا غیر مرتبط با موضوع باشند منتشر نخواهند شد.

عضویت در خبرنامه

Stay informed on our latest news!

Subscribe to عضویت در خبرنامه feed

پربازدیدها